Καρδιά και καύσωνας: Πώς προστατευόμαστε

Τα τελευταία χρόνια κατά τους θερινούς μήνες στην Ελλάδα αντιμετωπίζουμε συχνά το πρόβλημα της υψηλής θερμοκρασίας περιβάλλοντος .Έχει παρατηρηθεί κατά το παρελθόν μια αύξηση στην συχνότητα εισαγωγών  καρδιαγγειακών συμβαμάτων σε περιόδους καύσωνα.

Η θερμοκρασία είναι γνωστό ότι μεταφέρεται από τα θερμότερα αντικείμενα ή σημεία στα ψυχρότερα (π.χ. από το σώμα στον δροσερότερο αέρα). Προκειμένου λοιπόν ο οργανισμός να καταφέρει να μειώσει στα φυσιολογικά επίπεδα τη θερμοκρασία του, υποχρεώνει την καρδιά να χτυπά ταχύτερα, ώστε να διοχετεύσει περισσότερο αίμα στο δέρμα απ’ όπου αυτή θα αποβληθεί.

Όταν όμως η θερμοκρασία περιβάλλοντος είναι ίση ή υψηλότερη από τη θερμοκρασία του σώματος η πτώση της με αυτόν τον τρόπο είναι ανέφικτη.

Η μείωση της θερμοκρασίας του σώματος γίνεται  μέσω της εφίδρωσης και εξάτμισης του παραγόμενου ιδρώτα. Ο μηχανισμός αυτός είναι αποδοτικός όταν η υγρασία περιβάλλοντος είναι χαμηλή, ωστόσο σε περιοχές ή ημέρες που επικρατεί υψηλή υγρασία η εξάτμιση εμποδίζεται. Και αυτός ο τρόπος μείωσης της θερμοκρασίας καταπονεί την καρδιά καθώς απαιτεί την αύξηση των καρδιακών παλμών.

Τα σύνδρομα υπερθερμίας που  παρατηρούνται  ακόμη  και σε σχετικά χαμηλότερες θερμοκρασίες περιβάλλοντος (>32oC) σε συνδυασμό  με υψηλή σχετική υγρασία (>60%) , εμφανίζονται κυρίως σε

• ηλικιωμένα άτομα,
•  αλκοολικούς ,
• παχύσαρκους
• πάσχοντες από ψυχικές ασθένειες,
• άτομα που λαμβάνουν αντιψυχωσικά φάρμακα, διουρητικά, αντιχολινεργικά
• άτομα που ζουν σε μη καλά αεριζόμενους χώρους χωρίς κλιματισμό

Τα σύνδρομα αυτά είναι πιο συνήθη να εκδηλωθούν κατά τις πρώτες μέρες του καύσωνα όπου ο οργανισμός  δεν έχει ακόμα εγκλιματισθεί. Ο εγκλιματισμός χρειάζεται 7 με 14 ημέρες έκθεσης στις υψηλές  θερμοκρασίες του περιβάλλοντος.

Με τον εγκλιματισμό μειώνεται ο ουδός εμφάνισης ιδρώτα έτσι το άτομο ιδρώνει σε χαμηλότερη βασική θερμοκρασία. Ο ιδρώτας είναι ο πιο αποτελεσματικός φυσικός μηχανισμός ενάντια στην θερμοπληξία και μπορεί να παρατηρηθεί με μικρή ή και καμία μεταβολή της βασικής θερμοκρασίας του σώματος.

Όσο ο ιδρώτας παραμένει, το άτομο μπορεί να αντέξει ιδιαίτερες υψηλές θερμοκρασίες αρκεί να αντικαθιστά το νάτριο και το νερό που χάνεται.

Έτσι ο οργανισμός σε κατάσταση υψηλής θερμοκρασίας περιβάλλοντος ενεργοποιεί διάφορους θερμορυθμιστικούς μηχανισμούς, προκειμένου να εμποδίσει την άνοδο της θερμοκρασίας του και να αποβάλει την περίσσεια θερμότητας.  Οι θερμορυθμιστικές  διεργασίες που επιτελούνται στον ανθρώπινο οργανισμό σε περιόδους καύσωνα είναι:

• Προκαλείται αγγειοδιαστολή, ώστε τα αγγεία που βρίσκονται κοντά στο δέρμα να αποβάλουν θερμότητα προς το περιβάλλον.
• Αντισταθμιστικά, η καρδιά αυξάνει τη συχνότητά της, ώστε να διατηρήσει σταθερή την παροχή αίματος στα όργανα (ταχυκαρδία).
• Ενεργοποιούνται οι ιδρωτοποιοί αδένες και η θερμότητα αποβάλλεται με εξάτμιση.
• Αυξάνεται η συχνότητα και το βάθος της αναπνοής για την αποβολή του θερμού αέρα.

Η ιδιαίτερα αυξημένη θερμοκρασία στο περιβάλλον μπορεί να δημιουργήσει  συμπτώματα  που μπορεί να κυμαίνονται από αδυναμία, εξάντληση, κράμπες, μέχρι και την  απειλητική για τη ζωή  θερμοπληξία. Οι καρδιοπαθείς (ιδίως οι ηλικιωμένοι) ανήκουν στην ομάδα υψηλού κινδύνου.

Εκδηλώσεις θερμοπληξίας:

Πρόδρομα συμπτώματα :  έντονη  δίψα,  αδυναμία,  ζάλη,  ίλιγγος,  πονοκέφαλος και  ναυτία.

Όψιμα συμπτώματα :  ο ασθενής παρουσιάζει απώλεια των αισθήσεων, σύγχυση, σπασμούς, λήθαργο έως  και κώμα.

Γενικές οδηγίες προστασίας

• Αποφυγή του ηλίου κατά τις ώρες υψηλής ακτινοβολίας (11.00-16.00).
• Αποφυγή της βαριάς σωματικής εργασίας και της υπερβολικής άθλησης, ιδιαίτερα σε χώρους με υψηλή θερμοκρασία ή υγρασία.
• Αποφυγή των πολύωρων ταξιδιών με αστικά μέσα συγκοινωνίας κατά τη διάρκεια της υψηλής ζέστης.
• Κατανάλωση άφθονων υγρών (  >2 λίτρα) , εφόσον δεν υπάρχει καρδιολογική αντένδειξη.
• Αποφυγή των μεγάλων  και λιπαρών γευμάτων.
• Περιορισμός των οινοπνευματωδών ποτών όπως και των ποτών που περιέχουν πολλή καφεΐνη
• Εάν η εφίδρωση είναι μεγάλη, προσθήκη αλατιού σε μικρές ποσότητες στη διατροφή για να εξισορροπηθεί η απώλεια ηλεκτρολυτών.
• Κατανάλωση άφθονων φρούτων και λαχανικών.
• Κατά τη διάρκεια της ημέρας αρκετά ντους με χλιαρό νερό.
• Πιθανή είναι η  τροποποίηση της αντιυπερτασικής αγωγής. Οι υπερτασικοί το καλοκαίρι πρέπει  να παρακολουθούν την αρτηριακή τους πίεση , διότι μπορεί είτε να μειωθεί λόγω της εφίδρωσης και της εξάτμισης που δρουν ως φυσικά <<διουρητικά>> , είτε  να αυξηθεί λόγω διαταραχής του ύπνου   και του φυσιολογικού  τρόπου ζωής που είχε ο ασθενής  το προηγούμενο διάστημα.   
• Πιθανή είναι η  τροποποίηση της  αγωγής για την καρδιακή  ανεπάρκεια. Ίσως χρειαστεί αναπροσαρμογή της δοσολογίας φαρμάκων όπως τα διουρητικά και τα αγγειοδιασταλτικά γιατί υπάρχει ο κίνδυνος των ηλεκτρολυτικών διαταραχών και της αφυδάτωσης.
• Το ταξίδι με αεροπλάνο ή άλλο μέσο πρέπει να γίνεται με προσοχή ,στους ασθενείς με πρόσφατο οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου ή ασταθή στηθάγχη, πρόσφατη επέμβαση by pass ή απορρύθμιση καρδιακής ανεπάρκειας.
• Γενικά όσοι έχουν μόνιμους καρδιακούς βηματοδότες μπορούν να ταξιδέψουν με αεροπλάνο. Όμως κάποια είδη βηματοδοτών και εμφυτεύσιμων απινιδωτών απορρυθμίζονται από τα συστήματα ασφαλείας του αεροδρομίου. Καλό είναι οι ασθενείς να έχουν μαζί τους «την ταυτότητα» του βηματοδότη ή απινιδωτή.
• Κάθε καρδιοπαθής πρέπει οπωσδήποτε να έχει όλα τα απαραίτητα φάρμακα που χρειάζεται μαζί του, το όνομα και τα τηλέφωνα του γιατρού του, και τις απαραίτητες πληροφορίες για την πάθηση και την περίθαλψή του.

 Οδηγίες για τις διακοπές  στην  θάλασσα:

• Αποφυγή των επικίνδυνων ωρών του ήλιου, μεταξύ 12 – 4 μ.μ.
• H επαφή με το κρύο  νερό να γίνεται σταδιακά
• Να έχουν μεσολαβήσει τουλάχιστον 2 ώρες από το τελευταίο γεύμα
• Κολύμβηση για 30 – 45 λεπτά την ημέρα (έστω και σε ήπια ένταση), γιατί το ευεργετικό όφελος της άσκησης είναι τότε περισσότερο εμφανές.

  Οδηγίες για τις διακοπές  στο βουνό :

Σε μεγάλο υψόμετρο υπάρχει μείωση του οξυγόνου και μείωση της ατμοσφαιρικής πίεσης. Η μείωση της ατμοσφαιρικής πίεσης αυξάνει την αρτηριακή πίεση και η μείωση του οξυγόνου αναγκάζει τον οργανισμό να κάνει συχνότερες, βαθύτερες αναπνοές, με αύξηση της καρδιακής συχνότητας.

Καλό θα ήταν  οι ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια να αποφεύγουν τα ιδιαίτερα  μεγάλα υψόμετρα.

Η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία συνιστά στους πολίτες

• την τήρηση όλων των μέτρων μερικής κοινωνικής αποστασιοποίησης και προσωπικής ασφάλειας,
• τη αποφυγή έκθεσης σε περιβάλλον υψηλής θερμοκρασίας, 
• την παρατεταμένη  παραμονή  σε κλιματιζόμενους Δημόσιους χώρους,
• την καλή ενυδάτωση και καλή διατροφή και
• για ασθενείς με καρδιολογικά νοσήματα που λαμβάνουν αντιυπερτασική αγωγή και διουρητικά την αναζήτηση συμβουλής από τον θεράποντα καρδιολόγο τους για το ισοζύγιο υγρών που θα ακολουθούν